Anasayfa / Bilgi / Sağlık ve Beslenmede Her Duyduğuna İmanmalımısın?

Sağlık ve Beslenmede Her Duyduğuna İmanmalımısın?



Beslenme ve sağlık konularındaki bilgileri televizyon, dergi, internet ve sosyal medya gibi mecralardan takip ediyoruz. Özellikle besinler, son 10 yılda d.ünya genelinde oldukça tartışılan bir konu hâline geldi; Ve edindiğimiz bilgiler şüphesiz ki beslenme tercihlerimizde büyük fol oynuyor. Eskiden bilgiye ulaşmak zordu. Şimdi işe durum çok farklı. Sadece İletişimciler yada uzmanlar değil, elinde telefonu ve sosyal medya hesabı olan herkes, inandığı doğruları başkalarıyla paylaşmakta beis görmüyor. Ancak bunca bilgi yığını içinde insanın doğru bilgiyi filtrelemesi de kolay olmuyor.

Avrupa Gıda Bilgi Konseyi (EUFIC), 2011 ve 2012 yıllarından Doğu Anglia Üniversitesi (ÜEA) ile birlikte çalışarak, dört hafta süreyle AB’ye üye ülkelerden sekizinde yayımlanan gazetelerdeki sağlıkla ilgili haberleri incelemişler. Bu araştırma, iddiaların yalnızca yüzde 27’sinin bilimsel kanıtlara dayandığını ortaya koyuyor.

Ben şahsi olarak herhangi bir bilgi ile karşılaştığımda öncelikle kaynağını sorguluyorum; sağlık otoritelerinin bu konu hakkındaki görüşlerini inceliyor ve bilginin tutarlılığını kıyaslıyorum. Söz konusu bir araştırma ise de öncelikle bu araştırmanın kaç kişi üzerinde yapıldığına, finansal desteğinin tarafsız bir kuruluş tarafından karşılanıp karşılanmadığına dikkat ediyorum. (Neticede ben de dört kız arkadaşımla bir restoranda otururken onlara sorular sorabilir, aldığım cevaba göre “Her dört kadından üçü X gıdasının kilo vermelerine yardımcı olduğunu söylüyor” diyebilirim, değil mi?)

Tüm bu bilgi kirliliği hepimizin malumuyken, Sabri Ülker Vakfı’nın 8-9 Temmuz tarihleri arasında Beslenme ve Sağlık iletişimi Programı’nı düzenlediğini duyunca oldukça heyecanlandım. Müfredatı, Almanya’nın önde gelen eğitim kurumlarından Hohenheim Üniversitesi Beslenme Bölümü Başkanı ve Sabri Ülker Vakfı Bilim Kurulu Üyesi Prof. Hans Konrad Biesalski tarafından oluşturulan eğitim programı, alanında bir ilke de imza attı. Türkiye’nin ilk Beslenme ve Sağlık İletişimi Programfna katılan biz İletişimcilere, beslenme ve sağlık konuları üzerine tüketicilerle doğru ve açık iletişim kurulmasının hayati önemi, uluslararası bilim insanlarının sözcülüğünde aktarıldı. Ayrıca doğru ve yerinde bilgi kaynaklarına dikkat çekildi.



Bilimsel Kanıt Piramidi

Edindiğim bilgilerin hepsini bu yazı içine sığdırmam pek mümkün değil. Ancak işin özünü benimsemen adına sana bilimsel kanıt piramidinden (en güçlüden en zayıfa doğru) bahsedebilirim:

En güçlü bilimsel kanıtlar, meta analizler. Çünkü daha önceden yapılmış araştırmaların sonuçlarına bakılarak yeni sonuçlara varılıyor. Meta analizleri randomize kontrollü çalışmalar takip ediyor. Bu çalışmalar klinik kararları doğrudan etkileyen farklı tedavi denemelerinin etkinliklerini araştırıyor; yani kanıt değeri yüksek çalışmalar.

Bunların dışında bir de gözleme dayalı çalışmalar var. Bilim insanları bu çalışmaları değişkenler arasındaki ilişkiyi bulmak, ilerideki testleri için hipotez geliştirmek amacıyla kullanıyor. Piramidin en altında ise hayvanlar ve hücreler üzerinde yapılan deneyler yer alıyor.

Senin de tahmin edeceğin üzere insanlar ve hayvanlar üzerindeki etkiler her zaman aynı olmuyor. Ayrıca laboratuvarda izole edilmiş olan hücreler vücudumuzdaki hücreler gibi davranmayabiliyor.

Bu anlamda bu tür deneylerin kesin sonuca varma konusunda sınırlı olduğunu göz önünde bulundurmalısın.

Peki, bu piramide hiç girmeyen ve bilimsel olmayan şeyler neler dersin? Tabii ki o an içinden gelen sesler, iş arkadaşının söyledikleri, teyzenin evde uyguladığı yöntem ve Youtube videoları… Bilgiyi aramaktan elbette vazgeçme.

Fakat ona yoldan geçen birine adres sorar gibi değil, doğru bir yol haritasını takip ederek ulaş.

Bilginin Doğruluğunu Nasıl Kontrol Edebilirsin?

  • Öncelikle hangi kaynağa dayandığına bak; kaynak gösteremeyen ya da uzman olmayan birinin kendi deneyimlerine dayanarak yazdığı bilgiyi dikkate alma.
  • Dünya tarafından kabul gören sağlık otoritelerinin (Dünya Sağlık Örgütü gibi) bahsi geçen konu hakkındaki görüşlerini incele ve okuduğun bilgiyle kıyasla.
  • Eğer öğrenmen mümkünse, yapılan araştırmanın finansal desteğinin tarafsız bir kuruluş tarafından sağlanıp sağlanmadığına bak.
  • Kişiler üzerinden yüzdelik oranlar verilen bir araştırmadan bahsediliyorsa, bu araştırmanın kaç kişi üzerinde yapıldığına dikkat et. 20 kişilik bir deney mi, yoksa 2000 kişinin katıldığı bir araştırma mı?
  • Sağlıkla ilgili internet araştırmalarında, gov.tr uzantısı ile biten güvenilir sitelere yönel.



Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.